شهر ستان خوانسار از جمله شهرستان های استان اصفهان می باشد این شهر ستان در شمال غرب استان واقع است و از سمت شمال و شرق به شهرستان گلپایگان و از جنوب و غرب به شهرستان فریدن منتهی می گردد.شهرستان خوانسار با ۸۹۲ کیلو متر وسعت منطقه ای کوهستانی و مرتفع است که دارای ۲۲۵۰ متر ارتفاع از سطح دریا می باشد.این شهرستان در دامنه ی کوههای زاگرس شرقی است و مرکز آن شهر خوانسار در دره ی باریکی در دامنه ی کوهههای قبله و گلستانکوه واقع شده است. وسعت دشت و درهی خوانسار حدود ۵/۲۶ کیلو متر مربع است. خوانسار شهری است کوهستانی و مرتفع و پوشش گیاهی آن در در کوهستانها استپ کوهی همراه با گون و گزانگبین است .پوشش گیاهی این منطقه شامل زمین های زراعی و باغات و درختان میوه و مراتع نسبتاْ غنی است.
مناطق دیدنی
از جمله مناطق دیدنی خوانسار می توان به سرچشمه و گلستان کوه اشاره کرد.پارک سرچشمه در جنوب غربی خوانسار واقع شده و وجود چشمه ی مرزنگشت در آن زیبایی این منطقه را دو چندان کرده است و هر ساله در فصل بهار و تابستان پذیرای مسافران زیادی از سراسر ایران است. گلستانکوه منطقه ای است در جنوب و ۲۵ کیلو متری شهرستان خوانسار که منطقه ای سرسبز خوش آب و هوا و دارای شرایط ییلاقی مناسب است که سر تا سر آن پوشیده از گون های گزانگبین٬ موسیر و گلهای لاله ی اشک مژگان٬لا له های سر نگون٬لاله ی بیشه زار ٬ لاله ی آتشی و لاله ی کوهی را نام برد که گلستان کوه در فصل بهار پر از گلهای لاله ی سر نگون می شود و این گلها در میان بوته های گز انگبین می رویند و خاصیت دارویی نیز دارند و با زیبایی خود هر بیینده ای را مسحور خود می کنند.
معنا شناسی خوانسار
کلمه ی خوانسار را به چندین طریق نگارش و تلفظ می کنند از جمله :خانسار٬خانیسار٬ خونسار و خوسارو خوانسار که کلمه ی خانسار از دو بخش خان و سار تشکیل شده است که بخش خان به معنی چشمه و واژه ی خانسار به معنی چشمه سار است که به دلیل تعدد چشمه های آن به این نام نامگذاری شده است.
تاریخ و آثارباستانی خوانسار
قدیمی ترین مدارکی که از سابقه ی تاریخی خوانسار در دست استتاریخ مهاجرت دسته ای از قوم یهود به خوانسار و سرگذشت آنهاستکه به زمان سلطنت کوروش می رسد.خوانسار در دوره ی صفویه یکی از مراکز مهم علم و ادب و صنعت بوده است این موضوع که در تمام بازارهای ایران نوع چیت را با نام چیت خوانساری می نامیدند دلیلی بر این مدعا است.سلاطین صفوی توجه خاصی به این سرزمین داشته اند به خاطر همین توجهات کارگاه هایی نظیر عصار خانه٬چیت بافی٬کوزه گری ٬پشم زنی٬ قالی بافی ٬قاشق تراشیو گیوه دوزی در خوانسار شهرت داشته است.
از جمله قدیمی ترین آثار با قی مانده در خوانسار دو مقبره به نام بابا ترک در شرق خوانسار و بابا پیر در جنوب غربی در پارک سرچشمه است که هر دو مقبره دارای گنبدی منشوری است که قاعده ی آن دوازده ضلع است (۱۲ ضلع نشانه ی دوازده امام و دوازده تَرَک کلاه صفوی بوده است).مدرسه ی مریم بیگم صفوی نیز قدیمی ترین مدرسه ی علمیه در خوانسار است و به دستور مریم بیگم صفوی همسر شاه طهماسب ساخته شده و این امر به دلیل عنایت و توجه سلاطین صفوی به خوانسار بوده است. مسجد جامع خوانسار نیز با قدمت ۳۵۰ ساله از قدیمی ترین مساجد است که دارای گچ بری های بسیار زیبا در محراب آن می با شد. بنای آن را شهریار الملک حاج صانع که حاکمی خوش ذوق و توانا بوده است سا خته و این مسجد را در ابتدا مسجد چهارراه نامیدند.درب شمالی مسجد دارای ارزش است و دارای منبت های بسیار نفیس است.پل ساسون در شمال شرقی روستای تید جان واقع شده که یکی از پلهای قدیمی بوده ولی به علت سیل مقدار زیادی از آن خراب شد.خانه ابهری نیز از جمله آثار با ستانی است که به همت شهرداری در حال مرمت و باز سازی است و به زودی آماده ی بازدید برای عموم می شود.
نقش فرهنگی خوانسار
شهر خوانسار بیشتر از نظر فرهنگی دارای اهمیت بوده است و شهرت خوانسار مدیون وجود علما٬فقها٬حکما٬شعرا و هنرمندان این سرزمین است که در سراسر جهان شهره ی عام و خاص بوده اند.از جمله هنرمندان خوانسار می توان از خوشنویسان خوانسار نام برد که استعداد خوشنویسی غریزی واکتسابی اهل خوانسار بوده است و اکثر آنها در کتابت قران بسیار چیره دست بوده اند که از جمله می توان از حاج محمد ملا صادق خوانساری٬حاج غلامرضا خوانساری ٬میرزا محمود خوانساری ٬عبدالرحیم خوانساری ٬نام برد.استاد یدالله کابلی نیز از زمره ی هنرمندان خوشنویس خوانساری عصر حاضر استکه آثار ایشان مایه ی افتخار و مباهات هر خوانساری است همگام با هنر نمایی خوشنویسان این دیار شاعران هنرمند نیز در طول اعصار مختلف برگ های زرینی بر صفحات تاریخ و فرهنگ این سرزمین افزو دندکه از جمله ی معروفترین آنها می توان به حکیم زلالی خوانساری ٬یوسف بخشی٬بدیع خوانساری ٬وهاج خوانساری ٬ تابعی ٬صدر المشایخ متخلص به اختر نام برد.خوانسار نیز اساتید زبر دستی در زمینه ی موسیقی و آواز دارد که از آن جمله می توان از محمودی خوانساری و ادیب خوانساری نام برد.علاوه بر اینها این شهر از لحاظ مذهبی نیز جایگاه ویژه ای دارد که دلیل این سخن وجود امامزاده احمد از نوادگان امام علی نقی(ع)در آنجا است که نشان دهنده ی ورود اسلام به خوانسار در قرون اولیه ی هجری است.خوانسار مهد پرورش علمای بزرگی از جمله آیت الله سید محمد تقی خوانساری٬آیت الله سید احمد خوانساری٬آیت الله حاج سید حسین علوی و آیت الله میرزا سید حسن نجفی زاده٬حاج سید ابو تراب خوانساری و.. است. بسیاری از ابعاد فرهنگی خوانسار چنان با مذهب عجین گشته است که گویی تفکیک ناپذیر است آنچه به عنوان اجمالی از فرهنگ و مذهب خوانسار قابل ذکر است برگزاری مراسم خاص عزاداری در سوگ ابا عبدالله الحسین(ع) در ماه محرم و صفر است که در نوع خود بی نظیر است و سالانه عده ی زیادی از عاشقان امام حسین (ع)را به سمت خود می کشاند.
زبان خوانساری
ریشه ی زبان و گویش خوانساری پارسی میانه و تا حدودی مادی غربی است که این گویش ها تحت تاثیر زبانهای مختلف قرار گرفته است.البته بسیاری از واژه های متداول در گویش خوانساری ریشه در زبانهای ایران باستان دارند و با زبانهای کهن امروزی مانند لری٬کردی٬راجی ٬سنگستری و سمنانی وجه مشترک دارند. (برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد گویش خوانساری می توانید به وبلاگ گویش خوانساری مراجعه کنید. )
منبع:کتاب جغرافیای خوانسار نویسنده:حمید رضا میر محمدی
